İşsiz kişiler için araç leasing: Türkiye'de ne mümkün, ne mümkün değil

Leasing ile taşıt kredisi arasındaki fark

Taşıt kredisinde araç sizin adınıza tescil edilir ve bankaya borcunuzu taksitle ödersiniz. Finansal kiralamada (leasing) ise aracı kiralayan şirket satın alır, sözleşme boyunca size kullandırır ve dönem sonunda mülkiyet çoğunlukla bir devir işlemiyle size geçer.

Türkiye'de finansal kiralama faaliyetleri 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu çerçevesinde yürütülür. Şirketler BDDK denetimine tabidir; bu nedenle sözleşme koşullarını yazılı olarak istemek ve dikkatle okumak hakkınızdır.

Pratikte fark şudur: banka kredisinde kullandığınız para doğrudan size ulaşır ve araç sizin malınız olur; leasingde ise kiracı konumundasınız ve sözleşme bitene dek mülkiyet kiralayan şirkette kalır. Bu nedenle sözleşme şartlarına uymamak, aracın geri alınması sonucunu daha doğrudan doğurabilir.

Leasing şirketleri işsiz başvurucuya nasıl bakar

Büyük leasing şirketlerinin web sitelerinde ürün dili ağırlıklı olarak yatırım, makine ve ekipman finansmanı üzerinedir. Araçlar bu kalemlerin yalnızca biridir ve hesaplama araçları da çoğunlukla ticari müşterilere göre kurgulanmıştır. Bireysel, maaşsız bir başvurucu için net bir ürün tanımı bulunmayabilir.

Bu yüzden başvurunun değerlendirilmesinde asıl belirleyici olan, kira bedelini hangi gelirle ödeyeceğinizdir. Gelir yoksa şirket genellikle ek güvence ya da gelir sahibi bir ortak ister. Başvurunun reddedilmesi şaşırtıcı bir sonuç değildir.

Elinizde kira geliri, mevduat getirisi ya da düzenli bir serbest iş geliri varsa bunları belgelemek başvurunuzu güçlendirebilir. Şirketler genellikle son dönem banka hareketlerini, vergi kayıtlarını ve varsa şirket ortaklığı bilgilerini ister; ancak kesin belge listesi şirketten şirkete değişir.

• Düzenli ve belgelenebilir gelir
• Mevcut borçlar ve kredi sicili (Kredi Kayıt Bürosu kaydı)
• Peşinat tutarı ve araç değeri
• Kefil, ortak ya da teminat varlığı

Peşinat ve vade: hesaplayıcılardan neler öğrenilir

Garanti BBVA Leasing gibi şirketlerin sitelerindeki hesaplama araçları, tüm taşıtlar (binek ve ticari) için peşinat ve vade seçeneği sunar. Peşinat seçenekleri sıfırdan yüzde kırka kadar, vadeler ise 12 ile 120 ay arasında değişen kademelerle sınırlıdır; uzun vadeler için şirketin sizi araması gerekebilir.

Hesap sonucu sözleşme, alım, sigorta ve diğer masrafları içermez. Dolayısıyla ekranda gördüğünüz aylık tutar toplam maliyetin tamamı değildir. Güncel koşulları mutlaka şirketten yazılı olarak alın.

Peşinat oranı arttıkça aylık kira bedeli düşer, ancak elinizdeki birikim de azalır. Gelirsiz bir dönemde nakdin tamamını peşinata yatırmak, beklenmedik bir gider çıktığında sizi savunmasız bırakabilir; bir acil durum payı ayırın.

Gelir kaynağı olarak işsizlik ödeneği yeterli mi

İşsizlik ödeneği kısa süreli ve sınırlı bir destektir. Leasing sözleşmeleri ise çoğu zaman yıllar boyunca sabit ödeme gerektirir. Bu uyumsuzluk nedeniyle şirketler ödeneği tek başına yeterli güvence saymayabilir.

Birlikte başvuracağınız çalışan bir eş, ebeveyn ya da şirket ortağı varsa değerlendirme farklı olabilir. Yine de bu durumda borcun hukuki sorumluluğu o kişiyle de paylaşılır; kefil olmak ciddi bir yükümlülüktür ve açıkça konuşulmalıdır.

Küçük bir örnek senaryo

Örnek olarak, işini kaybetmiş ve kendi adına ticari faaliyete başlamak isteyen bir şoför düşünelim. Taşıma işi için bir hafif ticari araca ihtiyacı var, ancak şu an düzenli geliri yok. Şahsi başvurusu büyük olasılıkla zayıf kalır.

Bu kişi önce gelir yaratacak bir iş planı hazırlayabilir, mümkünse sözleşmeli bir işi kanıtlayabilir ve daha yüksek peşinatla başvurabilir. Daha ucuz seçenek olarak ikinci el aracı nakit biriktirerek almak da değerlendirilmelidir. Bu bir örnektir; gerçek koşullar şirkete göre değişir.

Toplam maliyeti karşılaştırma yöntemi

Aylık kira bedeli tek başına karar vermek için yeterli değildir. Farklı tekliflerde aynı kalemleri yan yana koyun: peşinat, aylık ödeme, vade, dönem sonu devir bedeli, sigorta, kasko, dosya ve sözleşme masrafları ile döviz endeksi varsa kur riski.

Teklifin Türk lirası mı yoksa yabancı para cinsinden mi olduğuna özellikle bakın. Yabancı para üzerinden yapılan sözleşmelerde kur hareketi geliri TL olan birinin ödemesini ciddi biçimde artırabilir. Toplam geri ödeme tutarını yazılı olarak isteyin ve elinizdeki bütçeyle karşılaştırın.

Leasing sözleşmesinde sigorta çoğunlukla zorunludur ve aracın bakımı ile kaza riski kiracıya aittir. Bu kalemleri yıllık bütçenize ekleyin; çünkü aylık kira bedelinin dışında kalan masraflar toplam yükü belirgin biçimde artırabilir.

Daha uygun olabilecek yollar

Gelir yokken uzun vadeli araç finansmanı riskli olabilir. Önce acil ihtiyacın gerçekten araç olup olmadığını sorgulamak yararlıdır; toplu taşıma, araç paylaşımı ya da kiralama geçici çözümler olabilir.

Kendi işinizi kurmayı düşünüyorsanız İŞKUR'un girişimcilik eğitimleri ve KOSGEB'in destek programları hakkında bilgi alabilirsiniz. Bunlar kredi değildir, ancak iş planınızı güçlendirebilir; programların kapsamı dönemsel olarak değişir, güncel duyurulara bakın.

Gelir yokken başka bir seçenek de, çalışan bir yakınınızın sizin adınıza değil kendi adına araç almasıdır; ancak bu durumda araç ve borç hukuken onundur. Her halükârda yazılı bir kullanım ve ödeme anlaşması yapmak, sonradan çıkabilecek tartışmaları önler.

Dolandırıcılığa karşı dikkat edilecekler

Sosyal medyada ya da mesajlarla 'kefilsiz, belgesiz araç leasingi' vaat eden kişi ve sayfalar vardır. Başvurunuzu onaylamadan önce sizden havale ya da kart bilgisi isteyen herkes şüphelidir.

Şirketin BDDK kayıtlı olup olmadığını kurumun resmi sitesinden kontrol edin, sözleşmeyi imzalamadan önce örneğini okuyun ve ödemeyi yalnızca şirketin kendi adına açılmış hesabına yapın.